The Kelantan Times

Membangun Bersama Islam

Warisan Syed Syeikh al-Hadi

with 3 comments

 

 

 

Image

Foto: Alijah Gordon (The Real Cry of Syed Shaykh al-Hadi)

 

Perpustakaan Utama Universiti Malaya dan Perpustakaan Peringatan Za’ba kini masih menyimpan pelbagai koleksi karya-karya lama yang dihasilkan oleh penulis-penulis prolifik di Tanah Melayu sejak dari awal abad ke-20 lagi. Sebahagian besar naskah-naskah ini telah dihasilkan dalam bentuk tulisan jawi dan rumi yang menggunakan gaya bahasa Melayu lama dan dicetak dalam bentuk paperback. Kebanyakan syarikat percetakan yang menghasilkan naskah-naskah ini sudah tidak beroperasi lagi. Antaranya The Jelutong Press, Sinaran Brothers, Mat’baah al-Asasiah Press, al-Ahliyah Press, Pustaka Dian*, Pustaka Aman Press*, Pustaka Antara* dan lain-lain lagi. (*masih beroperasi)

Kemunculan syarikat-syarikat percetakan ini merupakan hasil tindakbalas daripada kelahiran inteligensia Melayu yang baru pulang dari menuntut ilmu di Timur Tengah, terus gigih menyadarkan masyarakat Melayu yang masih hidup dalam keterpurukan dan kemunduran, dengan berkarya, menulis di akhbar-akhbar dan menterjemah hasil karya-karya dalam genre penulisan baru yang sebahagian besarnya merupakan saduran daripada sastera Perancis menerusi perantaraan Mesir. Kebanyakkan penuntut dari Tanah Melayu yang melanjutkan pelajaran atau mengadakan lawatan ke Mesir sedikit sebanyak terpengaruh dengan bentuk penulisan genre baru berbentuk novel seperti novel Zainab karya Mohamed Hussein Haikal dan pebagai lagi. Tokoh-tokoh yang telah mencipta nama sebagai antara perintis bentuk penulisan genre baru ini antaranya ialah Muhammad bin Muhammad Said (Dato’ Laksamana Kelantan), Syed Syeikh al-Hadi dan lain-lain lagi.

Novel Cherita Kecurian Lima Million Ringgit yang diterjemah oleh Dato’ Laksamana pada tahun 1922 telah dinyatakan oleh William R. Roff sebagai novel pertama seumpamanya di Tanah Melayu. Manakala sesetengah pendapat mengatakan bahawa Novel Faridah Hanum karya Syeikh Syed al-Hadi merupakan novel Melayu pertama yang dihasilkan dalam 2 penggal, 1925 dan 1926. Perbezaan ini dikatakan berpunca disebabkan oleh kesukaran pengkaji untuk meneliti samada karya tersebut merupakan karya asli, adaptasi ataupun terjemahan. Apabila saya menyatakan penulisan genre baru berbentuk novel ini, ia bukanlah sepertimana novel versi moden yang digambarkan oleh kita semua. Perlu difahami, latar masa ketika itu (circa 1900-1939) sudah semestinya berbeza dengan zaman sekarang. Penulisan yang dihasilkan oleh inteligensia-cendekia ketika itu telah dijadikan sebagai platform untuk mengekspresikan idea, melakukan kritikan sosial, mengutarakan saranan serta nasihat hasil tindakbalas persekitaran kehidupan yang dialami umat Melayu dalam era kolonial. Maka, novel-novel yang dihasilkan ketika itu tidak boleh disamaertikan dengan sebahagian besar novel-novel sekarang yang lebih berbentuk fantasi dan ‘kurang bermakna’.

Antara penulis prolifik yang telah menghasilkan banyak karya samada asli mahupun saduran ialah Syed Syeikh al-Hadi. Sebahagian besar penulis di alam maya dan alam realiti telah menulis dengan lebih lanjut berkenaan tokoh ini antaranya; Alijah Gordon (The Real Cry of Syed Shaykh al-Hady), Talib Samat (Sasterawan Progresif Melayu), Sohaimi Abd Aziz (Cendekia dan Sasterawan Ulung) dan ramai lagi. Untuk memudah dan meringkaskan pembacaan berkenaan tokoh ini, alangkah eloknya jika satu garis masa dilakukan.

1867 – Dilahirkan di Kampung Hulu, Melaka. Bapa berbangsa Arab dan berketurunan Hadaramaut. Menghabiskan zaman remaja di Melaka, Kuala Terengganu, Pulau Penyengat dan Timur Tengah.

1895 – Menerima pelajaran daripada Syeikh Muhammad Abduh (1849-1905) di Mesir ketika berusia 28 tahun. Sekembalinya, beliau berkahwin dengan sepupu, Syarifah Sheikhun binti Muhammad al-Hadi (isteri pertama) di Pulau Penyengat, Riau. Dikurniakan empat orang anak, dua lelaki dan dua perempuan.

1901 – 1911 – Ketika berusia 34 tahun, bapa angkat beliau, Raja Ali Haji Kelana telah memindahkan segala urusan syarikat Batam Brickworks (kilang batu bata) di Singapura kepada beliau menggantikan Mr. Benson.

1906 – 1908 Menerbitkan Majalah al-Imam di Singapura sekembalinya dari Timur Tengah. Majalah ini dicetak oleh Matbaah Melayu Tanjung Pagar dan kemudiannya al-Imam Printing Company Limited. Penerbitan dihentikan kerana menghadapi kesulitan kewangan.
Image

Talib Samat (Sasterawan Progresif Melayu) p.35

1907 – 1909 – Menubuhkan Madrasah al-Iqbal di Singapura yang merupakan madarasah pertama ditubuhkan oleh beliau bersama rakan-rakan seperjuangan, Syeikh Tahir Jalaluddin, Haji Abbas Mohd Taha dan Syeikh Mohamad bin Salim al-Khalali.
1909 – 1915 – Dilantik menjadi peguam di Mahkamah Syariah Johor Bahru ketika berusia 42 tahun. Beliau dilantik sebagai peguam syariah kerana jasa dan sumbangan pemikirannya yang progresif.
1915 – 1916 – Menubuhkan Madrasah al-Hadi di Melaka yang merupakan madrasah kedua ditubuhkan lanjutan daripada kegagalan madrasah pertama. Namun, madrasah kedua ini juga gagal mendapat sambutan orang Melayu Melaka.
1919 – Berhijrah ke Pulau Pinang dan menubuhkan Madrasah al-Mashoor yang merupakan madrasah ketiga bermatlamat untuk memperluas sistem pendidikan bercorak reformasi Islam.
1922 -Membukukan karya bersiri dalam Majalah al-Imam iaitu al-Tarikh al-Islami (saduran) setebal 205 halaman. Diterbitkan oleh al-Imam Printing Press.
1925 – Menghasilkan novel pertama, Faridah Hanum. Novel ini telah dicetak dalam dua penggal, 1925 dan 1926 (The Jelutong Press). Cetakan ulangan telah dilakukan pada 1964, 1965 dan 1985 (Pustaka Antara).
Image

Cetakan pertama 1925 (bawah), cetakan kedua 1964 (tengah) dan cetakan keempat 1985 (atas).

1926 – 1931 – Menerbitkan Majalah al-Ikhwan selepas memulakan langkah baru di Pulau Pinang. Dicetak oleh The British Malaya Company dan kemudiannya dicetak sendiri oleh The Jelutong Press yang dimiliki oleh beliau sendiri. Antara rencana yang dikeluarkan ialah; Teriak Yang Sebenar.

Image

Talib Samat (Sasterawan Progresif Melayu) p.41

1927 – Memulakan penghasilan karya-karya keagamaan bermula dengan judul Tafsir Juz’ Amma (saduran). Diterbitkan oleh The Jelutong Press.

1928 – Menghasilkan dua buah novel baru dan sebuah buku keagamaan, Hikayat Taman Cinta Berahi (400 halaman), Hikayat Anak Dara Ghassan (1000 halaman) dan Tafsir al-Fatihah (saduran). Diterbitkan oleh The Jelutong Press.

Hikayat Anak Dara Ghassan.

Hikayat Anak Dara Ghassan.

1928 -1934 – Di dalam tempoh ini, beliau telah menghasilkan 7 buah karya siri-siri Cerita Rokambul antaranya; 1) Cerita Rokambul dalam Jel dan di Paris (398 halaman). 2) Cerita Rokambul dalam Siberia (400 halaman). 3) Cerita Rokambul dengan Puteri Russian yang Asyik (498 halaman). 4) Cerita Rokambul dengan Korban Hindi (502 halaman). 5) Cerita Rokambul dengan Malium Kaum nur (508 halaman). 6) Cerita rokambul dengan Taman Penglipur Lara (269 halaman). 7) Cerita Rokambul dengan Perbendaharaan Hindi (509 halaman). Kesemuanya diterbitkan oleh The Jelutong Press.
Rokambul

Rokambul dengan Perbendaharaan Hindi (509 halaman)

Cerita Rokambul dengan Malium Kaum Nur (508 halaman)

Cerita Rokambul dengan Malium Kaum Nur (508 halaman)

Angan-Angan Kehidupan:

Angan-Angan Kehidupan: The Moral Trainer

1929 – Tambahan dua novel baru, Hikayat Cermin Kehidupan (604 halaman) dan Hikayat Puteri Nurul Ain (200). Diterbitkan oleh The Jelutong Press.
Hikayat Cerminan Kehidupan

Hikayat Cerminan Kehidupan

Hikayat Nurul Ain

Hikayat Puteri Nurul Ain

1930 – Tambahan sebuah buku keagamaan berjudul Alam Perempuan (saduran) hasil terjemahan buku Tahrir al-Mar’ah karya Qasim Amin. Diterbitkan oleh The Jelutong Press.
Alam Perempuan

Kitab Alam Perempuan

1931 – Karya keagamaan yang asli, Kitab Agama Islam dan Akal telah dihasilkan. Diterbitkan oleh The Jelutong Press (1931) dan Pustaka Dian Kota Bharu (1965).
K

Kitab Agama Islam dan Akal

1933 – 1934 – Melibatkan diri dengan akhbar Saudara yang dikendalikan oleh anaknya, Syed Alwi al-Hadi. Akhbar ini dicetak oleh The Jelutong Press. Pada tahun ini juga, sebuah lagi buku keagamaan berjudul Hadiah Kebangsaan (saduran) terbitan The Jelutong Press.

1934 – Syed Syeikh al-Hadi menghembuskan nafas terakhir pada malam Rabu, di rumahnya beralamat No 410, Jalan Jelutong, Mukim Jelutong, Pulau Pinang. Beliau dimakamkan di tanah perkuburan Masjid Jelutong.


Kediaman Syed Syeikh al-Hadi.

Foto: Alijah Gordon (The Real Cry of Syed Shaykh al-Hady)

Foto: Alijah Gordon (The Real Cry of Syed Shaykh al-Hady)

 

Foto: Alijah Gordon (The Real Cry of Syed Shaykh al-Hady)

Foto: Alijah Gordon (The Real Cry of Syed Shaykh al-Hady)

 

Foto: Alijah Gordon (The Real Cry of Syed Shaykh al-Hady)

Foto: Alijah Gordon (The Real Cry of Syed Shaykh al-Hady)

 

Foto: Alijah Gordon (The Real Cry of Syed Shaykh al-Hady)

Foto: Alijah Gordon (The Real Cry of Syed Shaykh al-Hady)

 

Foto terkini Kediaman Syed Syeikh al-Hadi. Kediaman ini telah dijual kepada seorang

Foto terkini Kediaman Syed Syeikh al-Hadi. Kediaman ini telah dijual kepada seorang wanita Cina untuk dijadikan sebuah Tokong.

Ini merupakan kediaman tokoh pemikir dan pembaharu umat Islam di Tanah Melayu sekitar awal abad ke-20. Selepas kematian beliau, ia telah dijual kepada seorang wanita dan sejak itu dijadikan sebuah Tokong Cina. Besar cita-cita dan harapan kita agar suatu hari nanti kediaman ini dapat tuntut semula dan dijadikan salah satu warisan khususnya dalam menerangkan kepentingan sejarah perkembangan pemikiran umat Islam di Malaysia. Kerajaan Negeri Pulau Pinang dan Majlis Agama Islam Negeri Pulau Pinang dengan kerjasama Jabatan Warisan Negara dan Persatuan Sejarah Malaysia diharap dapat merintis usaha-usaha dalam mengembalikan warisan yang setelah sekian lama di pinggirkan. Jika Rumah Kelahiran Allahyarham Tan Sri P.Ramlee yang terletak di Jalan Tun Perak off Jalan P Ramlee, Pulau Pinang diberi dana oleh kerajaan dan dengan usahasama FINAS untuk dibaik pulih serta di jadikan sebuah memorial kerana mengenangkan sumbangan beliau dalam industri seni tanahair, kenapa tidak Syed Syeikh al-Hadi? Beliau telah menyumbang bukan sedikit dalam memberi kesedaran tentang pembaharuan pemikiran (tajdid) kepada umat Islam di Tanah Melayu. Pelbagai wacana dan forum telah dianjurkan oleh pihak universiti dan pertubuhan Islam dalam mengupas sumbangan dan peranan yang telah dimainkan oleh beliau. Sudah tiba masanya Tokoh Kaum Muda ini diberi pengiktirafan lebih-lebih lagi usaha beliau dalam mengembangkan dunia pendidikan dan keagamaan. Semoga hasrat ini dapat direalisasikan. Bi’iznillah.

 

Sumber Gambar;

  • Alijah Gordon, (ed.) The real cry of Syed Sheikh al-Hady. 1999.
  • William Roff, The Origins of Malay Nationalism, 1967.
  • Talib Samat, Sasterawan Progresif Melayu, 1992.
  • Sohaimi Abd Aziz, Cendekia dan Sasterawan Ulung, 2003.

Written by Muhammad Ismail Ibrahim

April 21, 2014 at 9:08 PM

Posted in History

3 Responses

Subscribe to comments with RSS.

  1. Alangakah aku diberitahu dari awal bnda ini. Mungkin waktunya belum tiba lagi pd wktu itu.

    IslamSeeker

    February 26, 2015 at 1:37 AM

  2. Sedihnya.. warisan peninggalan dijadikan tokong. Satu Penghinaan.

    itafaozy

    September 30, 2016 at 11:12 PM

  3. dimana saya boleh dapatkan buku-buku bkaitan dengan tkoh Syed Sheikh al-Hady

    Rasyidah Abu Bakar

    October 13, 2016 at 10:06 PM


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: